De gemeente Leiden heeft besloten geen bezwaar te maken tegen het plan om restwarmte uit de afvalwaterzuivering in de Merenwijk te laten ontwikkelen door Vattenfall. Dit besluit heeft de afgelopen week geleid tot veel aandacht in de media en tot boosheid bij de partijen die betrokken zijn bij de warmtetransitie, nieuwe bewonerscoöperatie Nieuwe Energie Merenwijk, gemeenteraadsleden en bij betrokken bewoners in de wijk.

Bij de afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI) in Leiden-Noord zit een bijzondere energiebron: warmte uit afvalwater van douches, wasmachines en keukens. Deze aquathermie kan worden gebruikt om woningen te verwarmen en geldt als duurzaam alternatief voor aardgas.

Gemeente maakt geen bezwaar tegen exploitatie Vattenfall
De gemeente heeft laten onderzoeken hoe deze warmte het beste benut kan worden. Daarbij zijn meerdere opties bekeken. Volgens het college scoort de variant waarbij Vattenfall de warmte gebruikt voor het bestaande warmtenet het beste als het gaat om CO₂-reductie, kosten en schaalbaarheid. De gemeente heeft daarom besloten geen bezwaar te maken tegen deze ontwikkeling. Daarmee is de kans groot is dat Vattenfall de warmtebron gaat exploiteren. De uiteindelijke beslissing ligt formeel bij het Hoogheemraadschap van Rijnland, eigenaar van de installatie.

Volgens wethouder Prescillia van Noort is de keuze gebaseerd op het bredere maatschappelijke belang. Het benutten van de warmte via het bestaande warmtenet zou efficiënter zijn, sneller bijdragen aan verduurzaming en beter passen binnen bestaande infrastructuur. Ook sluit de keuze aan bij de bredere strategie om het Leidse warmtenet te verduurzamen en minder afhankelijk te maken van aardgas.

Kansrijke optie weggegeven tijdens participatieproces
Tegelijkertijd werkt de gemeente samen met bewonersinitiatieven om de energietransitie vorm te geven. Nadat afgelopen jaren al talloze informatieavonden zijn georganiseerd, is bewonerscoöperatie Nieuwe Energie Merenwijk opgericht en loopt een haalbaarheidsonderzoek om te kijken hoe de wijk het beste van het gas af kan. Een van de meest kansrijke opties is om de warmte uit de AWZI lokaal in de wijk te benutten – via kleinschalige systemen met meer zeggenschap voor bewoners. En toch geeft de gemeente nu, zonder het participatieproces volledig te doorlopen, deze energiebron weg aan een commercieel bedrijf. Bij Sleutelstad geeft Cent van Vliet, bestuurslid van NEM, een toelichting op de ontstane situatie.

Vattenfall stoot warmtenetten af
Het plan stuit ook om andere redenen op kritiek. Gemeenteraadsleden wijzen erop dat Vattenfall heeft aangegeven hun warmtenetten te zullen gaan afstoten. Met de extra warmtebron uit de AWZI verbetert het verdienmodel achter het warmtenetwerk, zodat de kosten om het net terug te kopen van het bedrijf mogelijk ook nog hoger worden.

Gemeenteraad buitenspel, onderzoek niet openbaar
De raadsleden hebben de indruk dat er appels met peren worden vergeleken in het onderzoek waar de gemeente haar keuze op baseert. Dit onderzoek is echter niet openbaar gemaakt. De gemeenteraad is niet vooraf geïnformeerd, ondanks het feit dat er een raadsbesluit ligt om onomkeerbare besluiten te nemen.

Hoe nu verder?
De komende periode zijn er nog gesprekken tussen bewoners, gemeente en het hoogheemraadschap. De definitieve toewijzing van de warmtebron moet nog plaatsvinden.

Een herhaling van Poelgeest
De situatie in de Merenwijk staat niet op zichzelf. In de naastgelegen wijk Poelgeest (Oegstgeest) is de afgelopen tien jaar al een vergelijkbaar project rond restwarmte uit de afvalwaterzuivering ontwikkeld – en in 2025 uiteindelijk gesneuveld.

In Poelgeest werkte bewonerscoöperatie Energiek Poelgeest al sinds circa 2015 aan een plan om warmte uit de afvalwaterzuivering in Leiden-Noord lokaal te benutten. Het project was vergevorderd. Het was gericht op circa 1.000 woningen, werd ontwikkeld in samenwerking met gemeente, provincie en hoogheemraadschap, subsidies en vergunningen waren rond en start van de bouw stond gepland voor 2026. In 2025 kwam er onverwacht een einde aan het project. Vattenfall besloot eenzijdig de samenwerking stop te zetten en de plannen niet uit te voeren.

Meer lezen

Merenwijk:

• Sleutelstad – Energiecoöperatie van bewoners voelt zich aan de kant gezet
• Energiek Leiden – Alle warmte voor Vattenfall geeft verkeerd signaal aan bewonersinitiatieven
• NEM – College zet bewoners Merenwijk in de kou
• Omroep West – Beslissing leidt tot verhitte discussie
• Sleutelstad – Vattenfall wil warmte uit afvalwater halen
• Leidsch Dagblad – Gemeente verkiest Vattenfall boven bewonersinitiatief
• Gemeente Leiden – Vattenfall gaat afvalzuivering in Leiden Noord gebruiken als warmtebron

Poelgeest:

• Sleutelstad – Vattenfall stopt plannen Poelgeest
• Energie Samen Zuid-Holland – Warmteproject van de baan
• Energiek Poelgeest – Stopzetten project
• Waterforum – Plan voor verwarming Poelgeest
• Leidsch Dagblad – discussie rond warmtebron

Foto: Jordi Brouwer – Luchtlens.nl